bruinvis

Bruinvis heeft scherpe `oren´

Ieder jaar raken honderdduizenden dolfijnen en bruinvissen verstrikt in visnetten en verdrinken. Wetenschappers werken daarom aan een waarschuwingssysteem, dat de dieren bij de netten weg moet houden. Dat blijkt niet eenvoudig, maar het uitstekende gehoor van de bruinvis helpt hen een flink eind op weg.

Jammer genoeg blijft menselijk contact met de bruinvis beperkt tot de ontdekking van dode dieren, verstrikt in een visnet of aangespoeld op het strand. Net als iedere andere walvissoort moeten bruinvissen regelmatig naar het wateroppervlak om lucht te happen. Als ze in een net terechtkomen, verdrinken ze. Op die manier sterven zo’n 100.000 dolfijnen en bruinvissen per jaar.

Enkele jaren geleden kwamen wetenschappers op het idee visnetten te voorzien van waarschuwingssignalen. Luide pieptonen die de dieren moesten afschrikken. Maar tot nu toe hebben ze geen afdoend systeem kunnen ontwikkelen. Het grootste probleem blijkt de toonhoogte en de geluidssterkte van het alarm.

Verbeteringen
Het Dolfinarium Harderwijk – het grootste zeezoogdierenpark van Europa – biedt onderdak aan veel verzwakte of aangespoelde dolfijnen en bruinvissen. Ze worden verzorgd tot ze terugkunnen naar zee. Een ideale werkomgeving voor zeebioloog Ron Kastelein. Samen met zijn collega´s werkt hij hier aan een verbeterde versie van het visnetalarm.

Eerst moeten ze erachter komen welke geluiden dolfijnen en bruinvissen wel en niet horen en hoe ze daarop reageren. “Als het geluid te hard is, jaag je de dieren weg van de plaatsen waar ze voedsel zoeken. En dan gaan ze alsnog dood door ondervoeding. Te zachte tonen horen ze te laat. Daarom onderzoeken we vooral hun gehoor.”

Zuivere tonen
Bruinvis Dan onderwerpt zich elke dag gewillig aan de testen van dr. Kastelein en zijn medewerkers. Iedere ochtend ligt Dan met trainer Jolanda Meerbeek in het water om naar verschillende geluiden te luisteren. Telkens als hij een piepje hoort, zwemt hij naar het apparaat dat dit specifieke geluid voortbrengt. Tegen beloning van een smakelijk visje.

Wat hebben de wetenschappers tot nu toe van hem geleerd?
“Dolfijnen zijn bang voor tonen die snel in hoogte en sterkte variëren, terwijl dat niet het geval is bij zuivere tonen,” zegt Ron Kastelein. “In een vervolgonderzoek testen we welke toonsoort ze het beste horen. Uit die gegevens kunnen we uiteindelijk vaststellen welk alarmsignaal het meest effectief is.”

Scherpe `oren´
Een onverwacht resultaat van de experimenten is de ontdekking dat bruinvissen een uitstekend gehoor hebben. Het dier is in staat extreem hoge en lage tonen waar te nemen.
“Bruinvissen horen geluiden over grote afstanden en hun frequentiebereik ligt veel hoger dan dat van hun soortgenoten,” zegt Kastelein. Volgens hem komt dat omdat de bruinvis zelf juist hele zachte geluiden voortbrengt.
“Daarom heten ze ook `fluisterende´ dolfijnen. Paartjes moeten elkaar goed kunnen verstaan, anders komt het voortbestaan van de soort in gevaar.”

BeschermingOndertussen onderzoekt Kastelein ook of bruinvissen de herkomst van geluid kunnen bepalen. De ster in dit experiment is Johan, een gestrande bruinvis die onderdak heeft gevonden in ‘s werelds grootste zwembad: Neeltje Jans in Zeeland. Johan onderwerpt zich dagelijks aan een serie proeven met onderwaterluidsprekers. Het blijkt dat hij inderdaad de locatie van verschillende piepjes kan bepalen. Een belangrijke ontdekking, die wellicht op termijn alle dolfijnen kan beschermen tegen dodelijke visnetten.