potvis

Potvissen in ondiep water bij Ameland

Ameland, 1 dec 2003 – Op maandagochtend 1 december kwam een melding van vissersboot Zoutkamp 5 binnen: “Er zwemmen een paar walvissen vlak bij de kust boven Ameland.” Dat was op de Zeehondencrèche het sein voor actie: zolang de dieren nog zwemmen kan je proberen iets te doen. Wanneer ze eenmaal gestrand zijn is het onherroepelijk te laat en kan je alleen nog maar machteloos toezien hoe de dieren sterven.

Lenie ’t Hart had meteen contact met Hessel Wiegman, EHBZ-er op Terschelling. Die vertrok meteen met de Tempest, een snelle boot van Rederij Noordgat. Inmiddels stond de Amelander Dirk Visser al met zijn auto van Rijkswaterstaat op het strand en hij meldde Hessel dat hij drie (misschien vier) potvissen vlakbij de kust zag.

In overleg met Lenie en Hessel schakelde Dirk de reddingboot van de KNMR in. En dankzij de vuurtoren van Schiermonnikoog, die ook de melding van de Zoutkamp 5 had binnengekregen, waren de boten van de kustwacht van Ameland en Schiermonnikoog in de kortst mogelijke tijd ter plaatse.
Ook Dave Appelman (Ameland) ging onmiddellijk met zijn snelle boot op weg. Zo voer al heel snel een kleine vloot in het gebied waar de drie potvissen gevaarlijk dicht bij het strand kwamen. De burgemeester van Ameland regelde een verkenningsvliegtuigje, dat vanuit de lucht de positie van de potvissen in de gaten hield. Zelfs de SAR uit Leeuwarden schoot met een helikopter te hulp.

Door tussen de kust (het strand en de zandbanken) en de potvissen te varen probeerden de mannen met hun schepen de dieren bij het ondiepe water vandaan te drijven. Een gelukkige omstandigheid daarbij was, dat het opkomend tij was en dat de wind de dieren niet aan lager wal, dus op het strand wierp.
De schepen met waterjets, zoals de Tempest en de reddingboot Johannes Frederik van de KNMR, konden heel veel lawaai en waterturbulentie veroorzaken, zonder veel vooruit te komen. Hessel Wiegman kon zo met de Tempest tot vlakbij de dieren komen. Dat bleek goed te werken: de potvissen vonden het lawaai kennelijk onaangenaam. Ze veranderden van richting en zetten koers naar het noord-oosten, weg van de kust. Voorlopig waren ze uit de gevarenzone. Alle helpers reageerden opgelucht.

Lenie heeft contact opgenomen met een collega-opvangcentrum in Niedersachsen en hen gevraagd uit te kijken naar de dieren en zo mogelijk dezelfde techniek te gebruiken wanneer de potvissen de Duitse eilanden te dicht naderen.

Het gebeurt vaker dat jonge potvismannetjes, in groepen op weg van het noordpoolgebied naar zuidelijker streken, de verkeerde afslag nemen en de Noordzee in zwemmen. Hun sonarsysteem, waarmee ze in diep water de steile kusten herkennen en ontwijken, werkt niet bij de glooiend oplopende zandstranden: daar wordt de sonar niet weerkaatst, alleen maar afgebogen. Daardoor zwemmen de dieren nietsvermoedend naar het voor hen dodelijk ondiepe water.

Vorige week spoelden al twee mannetjes, vermoedelijk van dezelfde groep, dood aan op het Duitse eiland Nordeney.

Niemand weet nog hoe het komt dat de dieren boven Engeland verkeerd zwemmen.
We houden allemaal onze vingers gekruist dat het groepje avonturiers dat in de buurt van Ameland terechtkwam, veilig in diep water blijft. Pas ter hoogte van Noorwegen zijn ze echt veilig.

Op de kop af 6 jaar geleden op maandag 1 december 1997 strandden er maar liefst 4 potvissen op het strand van Ameland. Lees verder